Vì sao giá có thể giảm dù có nhiều lệnh mua?

Câu hỏi	Vì sao giá có thể giảm dù có nhiều lệnh mua?
Ví dụ	PNJ 23/10/2026: 26.818 lệnh đặt mua, 8.861 lệnh đặt bán; giá đóng cửa ▼ −6,2%
Mẫu	240.500 phiên-mã của cổ phiếu có thanh khoản, 01/2022–10/2026
Lệnh đặt mua > bán	Giá tăng ở 37,2% số phiên, thấp hơn mức nền 44,3%
Mua chủ động > bán	Giá tăng ở 71,9% số phiên, giảm ở 19,3%

Số lệnh mua được đặt trong ngày không cho biết giá đi đâu. Ở cổ phiếu có thanh khoản, giá trong ngày đi cùng chiều với khối lượng mà bên mua hoặc bên bán chấp nhận khớp ngay (khối lượng chủ động), rõ hơn so với số lệnh đặt. Báo cáo PDF đính kèm trình bày đầy đủ dữ liệu, phương pháp và giới hạn.

Giá hình thành thế nào trong khớp lệnh liên tục

Theo Quy chế niêm yết và giao dịch (Quyết định 22/QĐ-HĐTV ngày 16/03/2026 của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, Điều 22 khoản 3), giá thực hiện là giá của lệnh đối ứng đang chờ trên sổ lệnh. Vì vậy lệnh mua đặt thấp hơn giá bán thấp nhất chỉ nằm chờ, không tạo ra giao dịch.

1. Bán chủ động: người bán muốn khớp ngay phải bán vào lệnh mua đang chờ ở giá cao nhất. Hàng chờ ở giá đó hết thì lệnh bán kế tiếp khớp ở giá mua tốt nhất còn lại, thấp hơn ít nhất một bước giá.
2. Mua chủ động: người mua chấp nhận khớp ngay ở giá chào bán thấp nhất.
3. Nhãn chủ động trong dữ liệu do nhà cung cấp dữ liệu gán; danh mục thông tin Sở phải công bố trong giờ giao dịch không có mục này.

Ví dụ: sổ lệnh thật của PNJ ngày 23/10/2026

Mã và ngày được chọn theo tiêu chí ghi trước, và đây là ca cực đoan: trong 177 mã có thanh khoản cùng ngày, chênh lệch số lệnh đặt của PNJ đứng thứ 3 từ trên xuống, mức giảm sâu nhất. Ba sự kiện dưới đây được chọn sau khi xem sổ lệnh.

Sổ lệnh 3 mức giá tốt nhất, PNJ 23/10/2026

Giờ ảnh	Sự kiện
11:17:59 → 11:28:32	846.300 cp chờ mua ở 17.500; bán chủ động vào mức đó 875.500 cp: hàng chờ bị bán vào cho hết
13:00:04 → 13:00:40	3.566.700 cp chờ mua ở giá sàn 17.300; 1.056.800 cp bị bán vào, khoảng 2.509.900 cp rời hàng chờ mà không khớp ở giá sàn (ước tính ròng); cùng lúc 2.054.500 cp được mua chủ động ở 17.350
13:00:40 → 13:07:10	Không có lệnh chờ mua vì bên bán chào ngay ở giá sàn; 1.923.100 cp được mua chủ động ở giá sàn

Trong 94% thời gian khớp liên tục, khối lượng chờ mua ở 3 mức giá tốt nhất lớn hơn bên bán, mà giá vẫn giảm (nếu chỉ so mức giá tốt nhất, tỷ lệ là 68,7%). Hai khung 15 phút giá rơi mạnh nhất, 09:15 và 11:15, trùng với hai đợt bán chủ động dồn dập nhất. Đây là một mã trong một phiên: minh họa cơ chế, không phải bằng chứng thống kê.

Dữ liệu 2022–10/2026: có phải chuyện thường gặp?

Tỷ lệ phiên giá tăng, cổ phiếu có thanh khoản

Phiên	Tăng	Giảm
Lệnh đặt mua > bán	37,2%	53,8%
Mọi phiên (mức nền)	44,3%	45,9%
Lệnh đặt mua ≤ bán	57,5%	31,3%
Mua chủ động > bán	71,9%	19,3%

65% số phiên-mã có số lệnh đặt mua nhiều hơn số lệnh đặt bán: đó là chuyện bình thường. Chia các mã mỗi phiên thành 10 nhóm theo chênh lệch số lệnh đặt, tỷ lệ phiên tăng giảm đều từ 60,1% xuống 27,6%. Tương quan hạng trung bình theo phiên với lợi suất cùng ngày: số lệnh đặt −0,31, khối lượng đặt +0,30, khối lượng chủ động +0,45.

Kết quả lặp lại ở mọi năm 2022–2026 và ở cả ba sàn (tỷ lệ tăng khi nhiều lệnh đặt mua đều dưới 50%), và vẫn giữ khi bỏ đợt khớp lệnh định kỳ đóng cửa (ATC). Quan hệ với khối lượng chủ động không đều tuyệt đối: nhóm mua chủ động mạnh nhất chỉ tăng ở 61,0% số phiên, thấp hơn 71,2% của nhóm liền trước. Điểm gãy này chưa giải thích được.

Vì sao phiên giảm lại hay có nhiều lệnh đặt mua?

Đây mới là giả thuyết: sau khi giá giảm, nhiều lệnh mua nhỏ được đặt vào. Dữ liệu chỉ phù hợp một phần: mã giảm nhiều hôm trước thì hôm sau có xu hướng nhiều lệnh đặt mua hơn, nhưng liên hệ yếu (tương quan −0,26, còn −0,13 khi kiểm soát chênh lệch số lệnh của hôm trước). Hai cách giải thích khác chưa loại được: số liệu đếm cả lệnh sửa, hoặc bên bán lớn đặt ít lệnh nhưng mỗi lệnh rất lớn.

Giới hạn

• Quan hệ trong cùng ngày, không chứng minh nhân quả; quan hệ giữa khối lượng chủ động và giá một phần là cơ học. Không dự báo giá ngày mai: tương quan với lợi suất phiên sau là +0,04 (số lệnh đặt) và −0,01 (khối lượng chủ động).
• Chỉ áp cho cổ phiếu có thanh khoản. Ở mã có giá trị giao dịch trung vị dưới 0,5 tỷ đồng/phiên, quan hệ giữa số lệnh đặt và giá gần như không còn (+0,08).
• Dữ liệu không có thông tin hủy, sửa lệnh. Sổ lệnh thật chỉ có 3 mức giá mỗi bên, cho một mã trong một phiên.

Kết luận

Ở cổ phiếu có thanh khoản, nhiều lệnh đặt mua không đi kèm giá tăng. Số lệnh đặt chỉ đếm lệnh gửi vào sổ: nó không cho biết bao nhiêu cổ phiếu đã khớp, hay bên nào chấp nhận khớp ngay. Lệnh chờ cũng không phải cam kết.

---

Dữ liệu: FinLens. Mẫu: cổ phiếu mã 3 ký tự đang niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên HOSE, HNX, UPCoM tại 24/10/2026, giai đoạn 04/01/2022–23/10/2026; "cổ phiếu có thanh khoản" là mã có giá trị giao dịch trung vị ngày từ 5 tỷ đồng trở lên trong năm. Định nghĩa và phương pháp chi tiết ở báo cáo PDF đính kèm. Tài liệu giáo dục về cơ chế thị trường, không phải khuyến nghị đầu tư.