Xu thế dòng tiền: vì sao thanh khoản “bốc hơi”?
Khớp lệnh HOSE chỉ còn khoảng một phần tư so với đỉnh tháng 8/2025. Báo cáo lần theo dòng tiền: ai rời đi, tiền chảy về đâu, và 7 đợt cạn thanh khoản từ 2009 kết thúc ra sao theo diễn biến lãi suất.
FinLens
Mỗi phiên trên sàn HOSE giờ chỉ khớp lệnh khoảng 12,2 nghìn tỷ đồng, bằng một phần tư lúc sôi động nhất tháng 8/2025. Báo cáo lần theo dòng tiền: ai đã rời đi, tiền rút khỏi những cổ phiếu nào, chảy về đâu, và lịch sử 17 năm nói gì về những đợt thanh khoản cạn như thế này. Tóm lại: lãi suất tiết kiệm tăng lên khoảng 8%/năm là yếu tố nổi bật nhất; những đợt cạn thanh khoản trước đây kéo dài khi lãi suất tăng và kết thúc nhanh khi lãi suất ổn định hoặc giảm. Lãi suất vừa quay đầu giảm từ cuối tháng 10/2026.
Báo cáo trả lời bảy câu hỏi:
- Thanh khoản đã giảm bao nhiêu, và thấp đến mức nào so với lịch sử?
- Ai đã rời bàn giao dịch, và tiền rút khỏi những cổ phiếu nào?
- Lãi suất tăng và việc ngân hàng thiếu tiền gửi đã kéo tiền khỏi cổ phiếu ra sao?
- Ngoài lãi suất, còn những nơi nào đang hút tiền?
- Vì sao những người còn ở lại cũng ngại mua bán?
- Những lần thanh khoản cạn trước đây kết thúc thế nào?
- Dấu hiệu nào cho thấy tiền đang quay lại, và nhà đầu tư nên lưu ý gì khi thị trường vắng?
1. Thanh khoản đã giảm bao nhiêu?
Bình quân 20 phiên đến 22/08/2025, mỗi phiên HOSE khớp lệnh 48,8 nghìn tỷ đồng (không tính giao dịch thoả thuận). Đến 17/11/2026 con số này còn 12,2 nghìn tỷ, thấp hơn 75%. Thanh khoản đi xuống qua ba giai đoạn: hạ nhiệt từ tháng 9 đến tháng 12/2025 (còn 19,4 nghìn tỷ), hồi lên 31,5 nghìn tỷ trong tháng 1/2026 rồi lùi dần, và từ tháng 6/2026 giảm thêm một bậc xuống quanh 12 đến 14 nghìn tỷ.
Để so các năm cho công bằng, báo cáo dùng tỷ lệ giữa giá trị khớp lệnh mỗi phiên và vốn hoá toàn sàn. Tỷ lệ này hiện là 0,15%, ngang các năm 2017 đến 2020, trước làn sóng nhà đầu tư mới năm 2021. So với chính nó trong một năm qua, bình quân 20 phiên chỉ bằng 65,2% bình quân 250 phiên; thị trường ở trạng thái cạn thanh khoản từ 10/06/2026, đến nay 112 phiên.
Trả lời: thấp hơn khoảng 75% so với đỉnh, về lại mức trầm lắng của giai đoạn 2017 đến 2020, và đây là đợt cạn thanh khoản dài thứ ba từ năm 2009.
2. Ai đã rời đi, và tiền rút khỏi đâu?
Tính bình quân mỗi phiên, tháng 11/2026 nhà đầu tư trong nước giao dịch ít hơn tháng 8/2025 khoảng 76%, khối ngoại ít hơn 61%. Tiền mặt nhà đầu tư để trong tài khoản tại 42 công ty chứng khoán giảm từ 115,1 nghìn tỷ đồng (quý 3/2025) xuống 58,3 nghìn tỷ (quý 3/2026), trong khi dư nợ vay ký quỹ toàn thị trường vẫn ở mức kỷ lục khoảng 450 nghìn tỷ: nhiều nhà đầu tư đã vay để mua từ trước và khó vay thêm.
So 60 phiên quanh đỉnh với 60 phiên gần nhất, giá trị khớp lệnh giảm mạnh nhất ở xây dựng và vật liệu (−83%), tài nguyên cơ bản (−80%) và dịch vụ tài chính (−74%). Cổ phiếu vừa và nhỏ mất thanh khoản nhiều hơn cổ phiếu lớn, nên tiền dồn về ít mã hơn.
| Chỉ tiêu (cổ phiếu HOSE) | Quanh đỉnh | Gần nhất |
|---|---|---|
| Số mã khớp từ 500 tỷ đồng/phiên | 25 | 3 |
| Số mã khớp từ 100 tỷ đồng/phiên | 73 | 36 |
| Số mã khớp dưới 1 tỷ đồng/phiên | 141 | 214 |
| Tỷ trọng giao dịch của 30 mã vốn hoá lớn nhất | 49,7% | 57,3% |
Trả lời: chủ yếu là nhà đầu tư trong nước, và tiền rút mạnh nhất khỏi cổ phiếu vừa và nhỏ cùng các ngành từng tăng nóng như xây dựng, thép, chứng khoán.
3. Lãi suất: yếu tố nổi bật nhất
Mức lãi suất tiết kiệm cao nhất cho kỳ hạn 6 đến 12 tháng tăng từ 5,5%/năm lúc thanh khoản đỉnh lên 8,1%/năm (tháng 9/2026). Lý do là ngân hàng thiếu tiền gửi: tín dụng tăng 17,4% so với cùng kỳ, tiền gửi của dân cư và doanh nghiệp chỉ tăng 11,4%; cứ 100 đồng tiền gửi đã cho vay ra khoảng 115 đồng. Lãi suất qua đêm liên ngân hàng có lúc lên 16,4%/năm hồi tháng 2/2026.
Bỏ 100 đồng mua toàn bộ cổ phiếu HOSE, các doanh nghiệp hiện làm ra khoảng 9,6 đồng lợi nhuận mỗi năm, nhiều hơn 7,0 đồng lúc đỉnh, và P/E toàn sàn chỉ còn 10,4 lần. Nhưng lãi tiết kiệm tăng gần tương ứng, nên chênh lệch giữa hai bên vẫn khoảng 1,5 điểm phần trăm, không đổi so với tháng 8/2025. Cổ phiếu rẻ hơn, nhưng so với gửi tiết kiệm thì chưa hấp dẫn hơn.
Trả lời: lãi suất nhiều khả năng là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất; giai đoạn thanh khoản tụt bậc từ tháng 6/2026 trùng với lúc lãi suất tiết kiệm vượt 7,5%/năm, dù báo cáo chưa đo được mức đóng góp riêng.
4. Những nơi khác đang hút tiền
IPO và cổ phiếu mới. Từ tháng 4/2025 có 10 doanh nghiệp mới lên HOSE với vốn hoá hiện khoảng 525 nghìn tỷ đồng, bằng 6,3% vốn hoá toàn sàn. Theo báo chí, tiền IPO từ cuối năm 2025 đến tháng 10/2026 khoảng 60,9 nghìn tỷ đồng, và các đợt chào bán vẫn tiếp tục.
Khối ngoại. Bán ròng 123,8 nghìn tỷ đồng trên HOSE từ đầu năm 2026, gần bằng cả năm 2025. Việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam từ ngày 21/09/2026 chưa đảo ngược xu hướng: tháng 10 khối ngoại vẫn bán ròng 9,8 nghìn tỷ qua khớp lệnh.
Vàng và tiền vay. Giá vàng SJC tăng từ 125,4 lên 190,9 triệu đồng/lượng đến đầu tháng 3/2026 rồi giảm còn 137,5 triệu. Dư nợ vay ký quỹ ngừng tăng trong quý 3/2026 sau 13 quý liên tiếp, nên không còn bơm thêm sức mua như năm 2025.
Trả lời: làn sóng IPO và niêm yết mới, khối ngoại bán ròng, đợt tăng giá vàng đến đầu tháng 3/2026, và tiền vay ký quỹ đã ngừng tăng.
5. Vì sao người ở lại cũng ngại mua bán?
Từ đầu năm VN-Index chỉ giảm 3,2%, nhưng 276/356 cổ phiếu HOSE giảm giá và một nửa số mã giảm quá 13,7%. Khoảng cách đến từ nhóm Vingroup: bỏ nhóm này ra, giá trị phần còn lại của sàn giảm khoảng 12%. Khi số đông đang lỗ, người ta giữ cổ phiếu chờ hoà vốn, người có tiền ngại mua khi chỉ số đi ngang, nên lệnh ở cả hai phía đều thưa.
Trả lời: vì số đông đang lỗ dù chỉ số gần như đi ngang.
6. Những lần thanh khoản cạn trước đây kết thúc thế nào?
Báo cáo dựng lại giá trị khớp lệnh HOSE từ năm 2008 và đánh dấu các đợt bình quân 20 phiên xuống dưới 65% bình quân 250 phiên.
| Bắt đầu | Kéo dài (phiên) | Lãi suất lúc bắt đầu | VN-Index sau 1 năm |
|---|---|---|---|
| 02/2010 | 14 | Đang tăng | +2,7% |
| 06/2010 | 413 | Đang tăng | −10,5% |
| 10/2012 | 49 | Đang giảm | +25,1% |
| 11/2018 | 67 | Ổn định | +9,8% |
| 05/2022 | 213 | Đang tăng | −12,5% |
| 01/2025 | 12 | Ổn định | +50,9% |
| 06/2026 | 112, chưa dứt | Đang tăng | chưa đủ |
Các đợt diễn ra khi lãi suất ổn định hoặc đang giảm đều ngắn, thanh khoản hồi lại sau khoảng 1,4 đến 4 tháng và một năm sau VN-Index tăng từ 10% đến 70%. Hai đợt dài nhất (2010–2012 và 2022–2023) đều rơi vào lúc lãi suất tăng, một năm sau chỉ số giảm thêm hơn 10%. Mẫu chỉ có bảy đợt (bảng bỏ đợt đầu năm 2009 cho gọn), nên đây là quan sát tham khảo, không phải dự báo.
Trả lời: tuỳ vào lãi suất; đợt hiện tại bắt đầu khi lãi suất tăng, nhưng lãi suất vừa quay đầu giảm, và đó là điểm cần theo dõi.
7. Dấu hiệu tiền quay lại và lưu ý cho nhà đầu tư
Cuối tháng 10/2026, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu giảm lãi suất huy động tối thiểu 0,5 điểm phần trăm cho kỳ hạn từ 6 tháng, rồi bơm thêm tiền đồng qua hoán đổi ngoại tệ 2 tỷ USD và mua USD giao ngay từ ngày 11/11. Lãi suất tiết kiệm mới giảm khoảng 0,4 đến 0,5 điểm, vẫn cao hơn nhiều so với đầu năm.
| Dấu hiệu | Hiện trạng | Mức cho thấy tiền quay lại |
|---|---|---|
| Lãi suất tiết kiệm 6 đến 12 tháng, mức cao nhất | 8,1%/năm | Giảm liên tục, về dưới 7%/năm |
| Lãi suất liên ngân hàng qua đêm | 5,5% | Ổn định dưới 4% |
| Khớp lệnh bình quân 20 phiên so với bình quân một năm | 65,2% | Trên 100%, giữ nhiều tuần |
| Số mã khớp từ 100 tỷ đồng mỗi phiên | 36 mã | Trên 60 mã |
| Khối ngoại qua khớp lệnh | Bán ròng | Mua ròng nhiều tuần liên tiếp |
Khi thị trường vắng, chi phí mua bán thật sự tăng: với mã chỉ khớp vài tỷ đồng mỗi phiên, bán vài trăm triệu đồng có thể phải hạ giá nhiều bước. Vay ký quỹ để mua cổ phiếu kém thanh khoản là rủi ro kép, và không nên dùng VN-Index để đo danh mục của mình khi chỉ số được giữ bởi vài mã lớn. Các ngưỡng trong bảng do báo cáo tự đặt để dễ theo dõi, không phải điểm mua bán.
Trả lời: dấu hiệu đầu tiên đã xuất hiện là lãi suất quay đầu giảm; tiền chỉ thực sự quay lại khi lãi suất giảm thêm, thanh khoản vượt mức bình quân một năm trong nhiều tuần và khối ngoại ngừng bán.
Báo cáo PDF đính kèm (15 trang) có 10 biểu đồ, 6 bảng, chi tiết các đợt cạn thanh khoản từ năm 2009, bảng theo dõi dòng tiền và phần phương pháp, nguồn dữ liệu.
Miễn trừ trách nhiệm: Báo cáo là phân tích chung, phục vụ mục đích thông tin, không phải tư vấn đầu tư cá nhân hay khuyến nghị mua bán. Số liệu giao dịch cập nhật đến 17/11/2026; một số số liệu lấy từ báo chí như ghi trong bài. Nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
Bài viết mô tả số liệu tại thời điểm viết, mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị mua bán. Mọi quyết định đầu tư và rủi ro đi kèm thuộc về người đọc.