Khối lượng giao dịch nói lên điều gì

Khối lượng đếm số cổ phiếu đổi chủ, không đo lực mua hay lực bán. Kèm ba bẫy riêng của thị trường Việt Nam khiến con số đó không phải lúc nào cũng so được.

FinLens25 phút đọc

Khối lượng là cột số bị diễn giải nhiều nhất trên một đồ thị, và bị hiểu sai ngay từ định nghĩa. Câu quen thuộc nhất, "khối lượng lớn cho thấy lực mua áp đảo", sai theo một cách rất cụ thể: nó mô tả một thứ không tồn tại.

Bài này làm ba việc. Thứ nhất, nói rõ khối lượng đếm cái gì và tuyệt đối không đếm cái gì. Thứ hai, chỉ ra ba đặc thù của thị trường Việt Nam khiến cột khối lượng trên bảng giá không phải một con số thuần nhất. Thứ ba, tách phần dùng được của khối lượng, là thanh khoản và trượt giá, ra khỏi phần không dùng được.

Bài giả định người đọc đã quen đọc bảng giá chứng khoán. Số liệu thị trường trong bài là số liệu tổng hợp toàn sàn cho các phiên cuối tháng 08/2026, do FinLens tổng hợp. Bài cố ý không nêu tên một mã cổ phiếu nào: mọi ví dụ số đều là mức giá tròn dùng để minh hoạ quy tắc, và không có phần nào trong bài là khuyến nghị dưới bất kỳ hình thức nào.

Một thanh ngang duy nhất tượng trưng cho khối lượng của một phiên, phía trên thanh ghi nhãn bên mua và phía dưới ghi nhãn bên bán, hai nhãn có độ dài bằng nhau tuyệt đối
Một con số duy nhất, hai phía luôn bằng nhau. Nguồn: FinLens tổng hợp.

Khối lượng đếm cái gì, và không đếm cái gì

Khối lượng của một cây nến là số cổ phiếu đã khớp trong khoảng thời gian mà cây nến ấy phủ. Chỉ vậy thôi.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ mọi giao dịch đã khớp đều có đủ hai phía, một bên mua và một bên bán, với cùng một khối lượng và cùng một mức giá. Cộng dồn cả phiên thì lượng cổ phiếu được mua bằng đúng lượng cổ phiếu được bán. Đây không phải quan sát thực nghiệm mà là hệ quả của định nghĩa, và nó chính là lý do ba nhóm nhà đầu tư cộng lại phải triệt tiêu về 0 trong thống kê giao dịch theo nhóm.

Vậy nên câu "lực mua lớn hơn lực bán" không có đối tượng để đo. Trong con số khối lượng, hai bên bằng nhau theo định nghĩa, không có khe hở nào để một bên lớn hơn bên kia.

Cái thực sự đổi giá không phải bên nào đông hơn, mà bên nào chịu nhượng bộ trước. Người muốn mua ngay phải chấp nhận mức giá mà người bán đang chờ, và ngược lại. Giá di chuyển vì có người sốt ruột, không vì có người đông.

Cách hình dung đúng hơn: khối lượng đo lượng bất đồng đã được giải quyết bằng tiền. Muốn có một giao dịch thì hai người phải đánh giá khác nhau về cùng một cổ phiếu ở cùng một mức giá, một người thấy tiền đáng giá hơn hàng, người kia thấy ngược lại. Khối lượng lớn nghĩa là chuyện đó xảy ra nhiều lần trong ngày.

Ba thứ khối lượng không chứa, dù thường bị đọc ra: ai đứng sau giao dịch, họ mua bán vì lý do gì, và họ định giữ bao lâu.

Câu chốt: khối lượng là con số về lượng hàng đổi chủ, không phải con số về ý chí của một phía.

Ở Việt Nam, một đơn vị khối lượng gần với một cổ phiếu thật đổi chủ

Đây là đặc điểm đầu tiên khiến khối lượng ở Việt Nam không cùng bản chất với khối lượng trong sách vở quốc tế, và lần này thì đặc thù ấy có lợi cho người đọc.

Tính tới thời điểm bài này được viết, thị trường cơ sở Việt Nam chưa có giao dịch trong ngày và chưa có bán khống có bảo đảm. Cả hai đã có khung pháp lý tại Thông tư 120/2020/TT-BTC, nhưng vẫn treo vì điều kiện phải có đối tác bù trừ trung tâm cho thị trường cơ sở. Mốc kế hoạch cho hệ thống này là quý 1/2027, còn hạn pháp lý chậm nhất là 31/12/2027 theo Nghị định 245/2025/NĐ-CP. Cần nói cho chính xác một chi tiết hay bị viết trống: trên thị trường phái sinh, VSDC đã đóng vai trò đối tác bù trừ trung tâm từ năm 2017; chỗ còn thiếu là ở thị trường cơ sở.

Cộng thêm chu kỳ thanh toán T+2, áp dụng từ 29/08/2022 và không thay đổi khi hệ thống công nghệ thông tin mới vận hành ngày 05/05/2025. Tiền và chứng khoán về tài khoản chậm nhất 13:00 ngày T+2, nên cổ phiếu mua hôm nay sớm nhất chỉ bán được ở phiên chiều của ngày làm việc thứ hai sau đó.

Ghép hai điều này lại ra một hệ quả sạch sẽ: một cổ phiếu mua trong phiên không thể quay lại phía bán trong cùng phiên đó.

Thị trường có giao dịch trong ngàyThị trường cơ sở Việt Nam
Một cổ phiếu khớp lại trong ngàyCó thể nhiều lầnKhông thể
Bán thứ chưa sở hữuCó, qua bán khốngKhông có cơ chế
Quan hệ khối lượng phiên với lượng hàng thậtCó thể lớn hơn nhiều lầnGần bằng nhau

Ở thị trường cho phép vòng quay trong ngày, một phần đáng kể khối lượng phiên là cùng một lượng hàng đi qua đi lại nhiều lần, tới mức khối lượng phình rất to trong khi vị thế ròng cuối ngày có thể bằng không. Ở Việt Nam, chuyện đó không xảy ra được.

Điều này có hai hệ quả trái chiều, và phải nêu cả hai.

Hệ quả thuận: con số khối lượng một phiên ở Việt Nam gần với lượng cổ phiếu thực sự đổi chủ hơn so với thị trường có T+0. Nó ít bị bơm bởi vòng quay kỹ thuật.

Hệ quả nghịch: chính vì vậy mà không được đem con số khối lượng, hay bất kỳ chỉ báo nào dựng trên khối lượng, đối chiếu với ngưỡng lấy từ tài liệu nước ngoài. Hai bên đang đo hai thứ khác bản chất, và ngưỡng của bên kia được hiệu chỉnh cho một cỗ máy khác.

Cần nói thẳng một điều mà bài này cố ý không nói. Việc lượng cổ phiếu mua vào bị khoá tới phiên chiều T+2 là một dữ kiện cơ học. Nó không cho phép kết luận gì về việc giá sẽ đi đâu vào ngày đó, và không có dữ liệu công khai kiểm chứng được nào trong bài đỡ cho một kết luận như vậy.

Câu chốt: khối lượng ở Việt Nam đo lượng hàng thật khá sát, đổi lại nó không so được với chuẩn của thị trường khác.

Bẫy lớn nhất: một phần khối lượng không đi qua sổ lệnh

Đây là chỗ toàn bộ lối đọc khối lượng có thể sập, và nó sập theo cách người đọc không nhìn thấy.

Cơ chế của giao dịch thoả thuận, cùng lý do nó làm méo con số ròng theo nhóm nhà đầu tư, đã được trình bày riêng ở bài đọc thống kê giao dịch theo nhóm nhà đầu tư. Ở đây chỉ cần một điều: nó là giao dịch được thoả thuận trước rồi báo cáo qua hệ thống, không đi qua sổ lệnh. Trên HOSE có một khoảng cuối ngày mà chỉ còn hình thức này hoạt động, nhưng đừng đọc ngược thành "thoả thuận chỉ xảy ra cuối ngày". Nó được báo cáo trong suốt phiên, nên một khối hàng lớn đổi chủ theo cách này không có dấu hiệu nào về mặt thời gian để người đọc đồ thị nhận ra.

Với người đọc đồ thị, hệ quả nằm ở một chỗ duy nhất nhưng nghiêm trọng: các bảng giá không thống nhất về việc có gộp nó vào cột khối lượng hay không.

Có nguồn cộng cả thoả thuận vào tổng khối lượng và tổng giá trị, có nguồn chỉ tính phần khớp lệnh. Cây nến trông y hệt nhau trong cả hai trường hợp. Nghĩa là hai người cùng nhìn một mã, cùng một phiên, trên hai phần mềm khác nhau, có thể thấy hai cột khối lượng lệch nhau nhiều lần mà không ai sai cả.

Điều đó phá vỡ mọi lối đọc dựa trên so sánh khối lượng, vì so sánh chỉ có nghĩa khi hai số được đo cùng một cách. Một mã có một giao dịch thoả thuận lớn trong phiên sẽ hiện ra như một phiên "khối lượng đột biến" trên nguồn có gộp, và như một phiên bình thường trên nguồn không gộp.

May thay, có một phép kiểm bắt được chuyện đó chỉ bằng bốn con số đã có sẵn trên mọi bảng giá. Thao tác của phép kiểm này đã được nêu khi cần dùng tới ở đọc bảng giá chứng khoánhỗ trợ và kháng cự thực chất là gì. Còn đây là chỗ nói cơ sở vì sao nó chạy được, và quan trọng hơn, nó bỏ sót cái gì.

Vì sao phép chia giá trị cho khối lượng lại lộ ra được chuyện lệch phạm vi

Lấy tổng giá trị giao dịch chia cho tổng khối lượng, cái ra được là bình quân gia quyền theo khối lượng của toàn bộ giao dịch mà hai cột cùng đếm.

Một bình quân gia quyền luôn nằm giữa phần tử nhỏ nhất và phần tử lớn nhất của tập được lấy bình quân. Đây là tính chất số học thuần tuý, không có ngoại lệ và không phụ thuộc vào thị trường nào. Nên nếu tập ấy đúng bằng tập đã sinh ra giá thấp nhấtgiá cao nhất của phiên, kết quả buộc phải rơi vào khoảng giữa hai mức đó.

Khi kết quả nằm ngoài khoảng, chỉ còn đúng một cách giải thích: tử số và mẫu số không đếm cùng một tập giao dịch. Cột giá trị đang mang theo những lần khớp mà cột khối lượng, hoặc cột cao nhất và thấp nhất, không tính tới.

Chỗ phép kiểm này im lặng. Nó chỉ báo động khi sai lệch đủ lớn để đẩy bình quân văng hẳn ra khỏi khoảng giá. Một phần thoả thuận nhỏ, hoặc một khối thoả thuận khớp ở mức giá nằm gọn giữa giá thấp nhất và giá cao nhất của phiên, sẽ đi qua phép kiểm mà không để lại dấu vết nào. Kiểm mà không phát hiện gì thì chỉ có nghĩa là chưa phát hiện được, không có nghĩa là hai cột cùng phạm vi.

Phép kiểm này không phải lý thuyết. Bài đọc thống kê giao dịch theo nhóm nhà đầu tư đã dựng lại ba phiên liền nhau của một mã mà phép chia cho ra mức bình quân cao gấp hai lần rưỡi giá cao nhất trong phiên, tức hai cột không đo cùng một tập giao dịch.

Ca đáng sợ hơn lại là ca nhẹ, vì nó phổ biến hơn nhiều và không lộ liễu như vậy. Bài đọc bảng giá chứng khoán có dựng lại một phiên như thế, nơi mức bình quân suy ra chỉ nhỉnh hơn giá cao nhất một khoản còn nhỏ hơn cả một bước giá. Chênh lệch nhỏ tới mức người đọc lướt qua sẽ không thấy, nhưng về mặt logic nó dẫn tới đúng cùng một kết luận với ca nặng: hai cột có phạm vi khác nhau. Ca nặng thì ai cũng bắt được; ca nhẹ mới là ca lọt lưới.

Từ hai ca này rút ra được một suy luận, và cần gọi đúng tên nó là suy luận: cột giá trị có vẻ thường gộp giao dịch thoả thuận, còn cột cao nhất và thấp nhất thì không. Đó là kết luận từ quan sát, không phải quy tắc chính thức. Việc từng bảng giá và từng nguồn dữ liệu xử lý thế nào là điều phải kiểm ở chú thích của chính bảng đó.

Câu chốt: một cột khối lượng cao bất thường có ít nhất hai lời giải hoàn toàn khác nhau mà cây nến không phân biệt được, nên phải kiểm phạm vi trước khi diễn giải.

Sơ đồ một cột khối lượng cao ở giữa được nối tới hai nhánh giải thích, nhánh bên trái là nhiều giao dịch nhỏ khớp qua sổ lệnh, nhánh bên phải là một khối hàng lớn chuyển nhượng theo thoả thuận riêng không đi qua sổ lệnh
Cùng một cột khối lượng, hai cơ chế trái ngược. Cây nến không phân biệt được hai nhánh này.

Hai chỗ nữa khiến "khối lượng của một phiên" không phải một con số thuần nhất

Lô lẻ đã tách sang một bảng giá riêng

Lô chẵn là 100 cổ phiếu, lô lẻ là 1 tới 99, giống nhau ở cả ba nơi giao dịch. Từ khi hệ thống công nghệ thông tin mới vận hành ngày 05/05/2025, lô lẻ giao dịch trên một bảng giá tách riêng với sổ lệnh riêng.

Hệ quả rất cụ thể. Bán 250 cổ phiếu phải tách thành một lệnh 200 ở bảng lô chẵn và một lệnh 50 ở bảng lô lẻ. Hai lệnh khớp độc lập, có thể ra hai mức giá khác nhau trong cùng một phiên, và hoàn toàn có thể phần lô chẵn khớp còn phần lô lẻ nằm im cả ngày.

Nghĩa là mỗi mã có hai sổ lệnh song song, và cây nến bạn nhìn là cây nến của sổ lệnh lô chẵn. Lô lẻ có ít người mua bán hơn nhiều nên khoảng cách giữa giá chờ mua và giá chờ bán ở đó thường rộng hơn. Nguồn sinh lô lẻ là cổ tức bằng cổ phiếu và phát hành thêm: ai nắm 350 cổ phiếu mà nhận thêm 10% bằng cổ phiếu thì thành 385, dư ra 85 cổ phiếu lô lẻ.

Việc từng bảng giá có cộng khối lượng lô lẻ vào tổng khối lượng hay không là điều phải kiểm ở chú thích của chính bảng đó, y hệt trường hợp giao dịch thoả thuận. Nhưng có một bằng chứng gián tiếp đáng chú ý: giá tham chiếu của UPCoM được tính bằng bình quân gia quyền của các giao dịch lô chẵn theo phương thức khớp lệnh liên tục, tức là cơ quan quản lý cố ý loại lô lẻ ra khỏi một thống kê chính thức của thị trường.

Một phần khối lượng sinh ra sau khi giá đã chốt

Khớp lệnh định kỳ hoạt động khác hẳn khớp lệnh liên tục. Trong 15 phút của phiên định kỳ, hệ thống không khớp gì cả, chỉ gom lệnh; hết phiên nó tìm một mức giá duy nhất cho khối lượng khớp lớn nhất rồi khớp toàn bộ ở đúng mức đó. Toàn bộ khối lượng của phiên ATC vì thế nằm ở đúng một mức giá, không phải một chuỗi giao dịch trải ra theo thời gian.

Riêng HNX còn có phiên PLO từ 14:45 tới 15:00, nơi lệnh khớp đúng ở giá đóng cửa đã xác định. Khối lượng PLO cộng vào khối lượng của phiên nhưng không thể làm đổi giá đóng cửa, giá cao nhất hay giá thấp nhất, vì nó khớp ở đúng mức giá đã chốt.

Nói cách khác, trên HNX có một phần khối lượng được sinh ra sau khi giá của phiên đã xong. Đây là chỗ quan hệ giữa giá và khối lượng ở Việt Nam khác sách vở, và nó chỉ đúng với HNX. Ba khung giờ dưới đây khác nhau đủ để đáng nhớ:

Khung giờHOSEHNXUPCoM
09:00 tới 09:15Định kỳ mở cửaKhớp lệnh liên tụcKhớp lệnh liên tục
14:30 tới 14:45Định kỳ đóng cửaĐịnh kỳ đóng cửaKhớp lệnh liên tục
14:45 tới 15:00Giao dịch thoả thuậnPhiên PLOKhớp lệnh liên tục

Chi tiết từng loại lệnh và từng phiên nằm ở các loại lệnh và khung giờ giao dịch.

Câu chốt: cùng gọi là khối lượng một phiên, nhưng ba sàn gom nó từ ba cỗ máy không giống nhau.

Thanh khoản và trượt giá: phần dùng được của khối lượng

Bỏ qua phần diễn giải tâm lý, khối lượng vẫn còn một công dụng rất thật và rất đo được: nó là chỉ dấu của thanh khoản.

Thanh khoản là khả năng đổi một lượng cổ phiếu thành tiền, hoặc ngược lại, mà không phải nhượng bộ nhiều về giá. Trượt giá là khoảng chênh giữa mức giá bạn thấy trên bảng và mức giá thực sự khớp.

Chỗ này ở Việt Nam có một cái sàn cứng mà nhiều người không để ý: bước giá. Giá chào mua tốt nhất và giá chào bán tốt nhất không thể sát nhau hơn một bước giá, nên bước giá là mức chênh lệch mua bán nhỏ nhất có thể tồn tại. Một bước giá lớn hay nhỏ tuỳ vào sàn và vùng giá:

Sàn và vùng giáThị giá lấy làm ví dụBước giáMột bước bằng
HOSE, dưới 10,000 đ2,000 đ10 đ0.50%
HOSE, từ 10,000 tới dưới 50,000 đ22,000 đ50 đ0.23%
HOSE, từ 50,000 đ trở lên73,000 đ100 đ0.14%
HNX, mọi vùng giá15,000 đ100 đ0.67%
UPCoM, mọi vùng giá42,000 đ100 đ0.24%

Bước giá theo quy chế giao dịch của HOSE, HNX và UPCoM. Các mức thị giá ở cột thứ hai là số tròn chọn cho dễ đối chiếu, không phải giá của một mã cụ thể nào.

HNX và UPCoM dùng bước giá 100 đ phẳng cho mọi vùng giá, nên với cổ phiếu giá thấp con số này phình lên rất nhanh. Ở mức 8,000 đ, một bước giá bằng 1.25% thị giá, cao hơn cả tổng phí và thuế của một vòng mua bán tính ở mức phí môi giới kịch trần, khoảng 1.10%. Nghĩa là ở vùng giá đó, nhích một bước giá đắt hơn toàn bộ chi phí thật của một giao dịch.

Với lệnh lớn, tình hình còn thêm một tầng. Sổ lệnh chỉ có một lượng hàng nhất định ở mỗi mức giá. Lệnh lớn hơn lượng đang chờ ở mức tốt nhất sẽ ăn tiếp sang mức kém hơn, rồi mức kém hơn nữa. Giá bình quân thực nhận vì thế xấu hơn mức giá nhìn thấy trên bảng, và mức độ xấu đi phụ thuộc vào việc sổ lệnh dày tới đâu, tức phụ thuộc trực tiếp vào thanh khoản.

Và đây là lý do khối lượng thấp làm mọi thứ khác trên đồ thị kém tin cậy. Bốn giá của một cây nến, thứ mà bài đọc một cây nến và những gì nó giấu đi mổ xẻ, chỉ là bốn mức giá đã khớp. Khi cả phiên chỉ có vài chục giao dịch, mỗi trong bốn giá đó có thể do một cặp lệnh nhỏ quyết định. Trên HNX, giá mở cửa vốn dĩ đã là giá của giao dịch nào khớp được đầu tiên trong ngày, và giao dịch đó có thể chỉ là một cặp lệnh vài trăm cổ phiếu trên một sổ lệnh còn mỏng. Hình dạng cây nến thì vẫn giống hệt cây nến của một mã khớp hàng triệu cổ phiếu.

Sơ đồ sổ lệnh với nhiều mức giá xếp chồng, mỗi mức có bề rộng khác nhau thể hiện lượng hàng đang chờ, và một lệnh lớn ăn qua ba mức liên tiếp khiến giá bình quân thực nhận lệch khỏi mức giá tốt nhất ban đầu
Lệnh lớn hơn lượng hàng ở mức tốt nhất sẽ ăn tiếp sang các mức kém hơn. Khoảng cách giữa hai mức liền kề không thể nhỏ hơn một bước giá.

Câu chốt: khối lượng không nói giá sẽ đi đâu, nhưng nó là chỉ dấu tốt nhất bạn có trên đồ thị về việc ra vào một vị thế sẽ tốn bao nhiêu.

Khi nào cột khối lượng mất tác dụng

Một công cụ chỉ dùng được khi biết nó hỏng ở đâu. Dưới đây là bảy tình huống mà con số khối lượng, hoặc phép so sánh dựa trên nó, không còn nghĩa như người đọc tưởng.

Tình huốngVì sao con số mất nghĩa
Bảng không ghi rõ phạm viKhông biết cột khối lượng có gộp giao dịch thoả thuận và lô lẻ hay không. Chạy phép chia giá trị cho khối lượng trước.
Phiên có giao dịch thoả thuận lớnGiá trị dồn vào một lần báo cáo, không đi qua sổ lệnh, không phản ánh cung cầu công khai.
Nến trần hoặc nến sànKhối lượng nhỏ ở đây có thể là do cạn hàng ở một đầu, không phải do ít người quan tâm.
Ngày giao dịch không hưởng quyềnGiá tham chiếu bị điều chỉnh theo giá trị quyền, nên chuỗi giá và cột phần trăm thay đổi không cùng gốc toạ độ.
Mã đang ở diện hạn chế giao dịchSố phút sinh ra cây nến bị cắt bớt, có khi về 0, nên khối lượng phiên không so được với phiên thường.
Mã vừa đổi sànBiên độ, bước giá và cấu trúc phiên đổi cùng lúc, nghĩa là cỗ máy sinh ra khối lượng đã khác.
So khối lượng hai mã khác sàn hoặc khác vùng giáBước giá và cấu trúc phiên khác nhau, hai con số không cùng đơn vị đo.

Ba dòng đáng nói kỹ hơn.

Nến trần và nến sàn. Khi một mã ở trạng thái trắng bên bán, toàn bộ lệnh bán đã bị quét sạch, bên mua chất khối lượng ở đúng giá trần và không còn ai bán để khớp. Ở đây phải phân biệt cho rõ, vì nó đụng thẳng vào luận điểm mở bài: khối lượng chất bên mua là lệnh chờ chưa khớp nằm trong sổ lệnh, không phải khối lượng đã khớp. Lệnh chờ thì một bên đông hơn bên kia được, và thường xuyên như vậy. Khối lượng đã khớp thì không, vì mỗi đơn vị khớp đều tiêu thụ đủ cả hai phía cùng lúc. Hai con số ở hai trạng thái khác nhau của cùng một sổ lệnh, và chỉ con số thứ hai mới đi vào cột khối lượng của cây nến. Chính vì bên bán đã cạn nên khối lượng đã khớp của phiên đó có thể rất nhỏ. Đọc con số nhỏ ấy thành "ít người quan tâm" là đọc ngược hoàn toàn cơ chế. Cần thêm một hiệu chỉnh về tần suất: phiên 28/08/2026, HOSE có 428 mã giao dịch mà chỉ 5 mã trần và 3 mã sàn; tính cả ba sàn với 1,544 mã thì có 30 mã trần và 36 mã sàn. Đây là ngoại lệ hiếm, không phải cảnh thường ngày.

Diện hạn chế giao dịch. Trên HOSE, khớp lệnh liên tục chạy 09:15 tới 11:30 và 13:00 tới 14:30, tổng 225 phút mỗi ngày. Một mã bị hạn chế chỉ được giao dịch buổi chiều còn 90 phút, tức 40.0% thời gian bình thường. Một mã bị bó về chỉ khớp lệnh định kỳ thì số phút khớp lệnh liên tục về 0. Với UPCoM, khớp lệnh liên tục chạy 270 phút mỗi ngày, tức 1,350 phút mỗi tuần năm ngày; gom toàn bộ giao dịch về một phiên trong tuần thì còn 20.0%. Cây nến vẫn đủ bốn giá và vẫn có một cột khối lượng, nhưng nó được sinh ra từ một cửa sổ thời gian khác hẳn. Chi tiết ở diện cảnh báo, kiểm soát và hạn chế giao dịch.

Thanh khoản mỏng đi mà không cần cắt phiên nào. Ngay ở diện cảnh báo, nơi không phiên nào bị cắt và không phương thức nào bị bỏ, thanh khoản vẫn bị bào mòn theo bốn đường: người mua bằng tiền vay biến mất ngay trong ngày quyết định có hiệu lực, quỹ và tổ chức rút lui theo quy định nội bộ, cổ phiếu bị loại khỏi rổ chỉ số kéo theo quỹ mô phỏng chỉ số phải bán, và chênh lệch giá mua bán giãn ra. Người chỉ nhìn đồ thị sẽ thấy biên độ nến rộng ra và khối lượng thất thường, rồi gọi đó là "biến động tăng". Cơ chế thật đơn giản hơn: ít người ở phía bên kia hơn.

Còn một loại ngày nữa cần biết là có tồn tại. Có những phiên mà cấu trúc người tham gia thị trường thay đổi theo một lịch đã được công bố trước, chẳng hạn các kỳ cơ cấu danh mục của tổ chức xây dựng chỉ số. Khối lượng của những phiên đó không so được với phiên thường. Blog chưa có bài riêng về các kỳ cơ cấu định kỳ, nhưng một dạng gần với nó, các đợt đưa tỷ trọng vào rổ chỉ số theo lịch công bố trước, được mô tả ở bài dòng vốn ngoại và nâng hạng thị trường.

Câu chốt: khối lượng chỉ so được với chính lịch sử của mã đó, và chỉ trong quãng mà cơ chế giao dịch chưa đổi.

Sơ đồ dòng thời gian của một mã cổ phiếu với các đoạn được tô khác nhau, gồm đoạn giao dịch bình thường, đoạn bị hạn chế thời gian nên ngắn hơn, một khoảng trống không có phiên nào, và một mốc đổi sàn sau đó mọi thông số cơ chế đều khác
Chuỗi khối lượng của một mã có thể bị cắt ngắn, bị thủng, hoặc đổi hẳn cỗ máy sinh ra nó.

Ba câu hỏi trước khi diễn giải một cột khối lượng

Gọn lại thành một phản xạ.

  1. Cột này gộp những gì? Có gộp giao dịch thoả thuận không, có gộp lô lẻ không. Chạy phép chia giá trị cho khối lượng rồi so với khoảng từ giá thấp nhất tới giá cao nhất.
  2. Cỗ máy sinh ra nó có đổi không? Mã này ở sàn nào, có đang ở diện xử lý nào không, hôm đó có phải ngày giao dịch không hưởng quyền không, gần đây có đổi sàn không.
  3. Tôi đang so với cái gì? So với lịch sử của chính mã này trong cùng một chế độ giao dịch thì được. So với một mã khác sàn, khác vùng giá, hoặc so với một ngưỡng lấy từ tài liệu nước ngoài thì không.

Một lưu ý cuối về bối cảnh. HNX đã ngừng nhận hồ sơ niêm yết cổ phiếu mới từ 01/07/2025, và toàn bộ cổ phiếu niêm yết trên HNX phải chuyển sang HOSE chậm nhất 31/12/2026. Với những mã chuyển sàn, biên độ, bước giá và cấu trúc phiên đều đổi trong đúng một đêm. Chuỗi khối lượng của các mã đó sẽ có một mốc mà trước và sau không so trực tiếp được với nhau, và mốc ấy đã có văn bản ấn định.

Câu chốt: khối lượng là một con số kế toán về lượng hàng đổi chủ, hữu ích nhất khi được dùng để ước lượng chi phí ra vào một vị thế, và mất nghĩa nhanh nhất khi bị dùng để đoán ý định của một phía.

Đọc tiếp gì

Đây là phần thứ hai của chuỗi Nền tảng đồ thị. Phần trước, đọc một cây nến và những gì nó giấu đi, xử lý bốn con số giá của một cây nến, tức phần mà bài này cố ý để trống. Phần tiếp theo, xu hướng và cấu trúc giá, bước từ một cây nến sang chuỗi nhiều cây nến và cho thấy phép đếm đỉnh đáy nào cũng cần một tham số do người vẽ chọn.

Nội dung trong bài mang tính chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán và không phải tư vấn đầu tư. Bài không nêu tên mã cổ phiếu nào, và các mức giá xuất hiện trong bài là số tròn dựng để minh hoạ cách bước giá thay đổi theo vùng giá. Số liệu thị trường tổng hợp toàn sàn do FinLens tổng hợp cho các phiên cuối tháng 08/2026; quy tắc giao dịch dẫn theo quy chế của HOSE, HNX và VSDC, và các con số cụ thể trong quy chế có thể được sửa đổi nên cần đối chiếu bản hiện hành trước khi dùng vào việc quan trọng.

Câu hỏi thường gặp

Khối lượng giao dịch lớn có nghĩa là nhiều người mua hơn người bán không?

Không, và câu đó không thể đúng về mặt số học. Mọi giao dịch đã khớp đều có đủ hai phía với cùng một khối lượng và cùng một mức giá, nên cộng dồn cả phiên thì lượng cổ phiếu được mua bằng đúng lượng cổ phiếu được bán. Khối lượng lớn chỉ nói rằng nhiều cổ phiếu đã đổi chủ, không nói bên nào đông hơn, vì hai bên luôn bằng nhau.

Vì sao lấy giá trị giao dịch chia cho khối lượng lại ra mức giá cao hơn giá cao nhất trong phiên?

Vì hai cột đó không được tính trên cùng một tập giao dịch. Mọi giao dịch đều xảy ra trong khoảng từ giá thấp nhất tới giá cao nhất, nên mức bình quân suy ra bắt buộc phải nằm trong khoảng đó. Rơi ra ngoài nghĩa là cột giá trị đang mang theo những giao dịch mà cột khối lượng không đếm, và thủ phạm quen mặt nhất là giao dịch thoả thuận.

Giao dịch thoả thuận có phải là giao dịch bình thường không?

Nó là giao dịch hợp lệ nhưng khác cơ chế. Hai bên tự thống nhất trước về khối lượng và giá rồi báo cáo qua hệ thống của Sở giao dịch, thay vì để lệnh xếp hàng trong sổ lệnh và chờ khớp theo ưu tiên giá và thời gian. Giá vẫn phải nằm trong khoảng trần sàn nhưng bước giá chỉ 1 đ trên cả ba sàn. Vì giá là kết quả một cuộc thương lượng riêng, nó không phản ánh cung cầu công khai.

Bán 250 cổ phiếu thì đặt một lệnh hay hai lệnh?

Hai lệnh. Từ khi hệ thống công nghệ thông tin mới của thị trường vận hành ngày 05/05/2025, lô lẻ từ 1 tới 99 cổ phiếu giao dịch trên một bảng giá tách riêng với sổ lệnh riêng. Bán 250 cổ phiếu phải tách thành một lệnh 200 ở bảng lô chẵn và một lệnh 50 ở bảng lô lẻ. Hai lệnh khớp độc lập, có thể ra hai mức giá khác nhau, và hoàn toàn có thể phần lô chẵn khớp còn phần lô lẻ nằm im cả ngày.

Vì sao khối lượng của một mã ở HOSE không so trực tiếp được với khối lượng của một mã ở HNX?

Vì cỗ máy sinh ra hai con số đó khác nhau. Hai sàn có biên độ khác nhau, bước giá khác nhau, và không cùng có phiên khớp lệnh định kỳ mở cửa. HNX còn có phiên PLO sau giờ, nơi lệnh khớp đúng ở giá đóng cửa đã xác định, tức là sinh thêm khối lượng sau khi giá của phiên đã chốt. Một con số khối lượng chỉ so được với chính lịch sử của mã đó, và chỉ trong quãng mà cơ chế giao dịch chưa đổi.

Cập nhật lần cuối:

Đọc tiếp

Nội dung trong bài mang tính chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán. Mọi quyết định đầu tư và rủi ro đi kèm thuộc về người đọc.