Khung thời gian và tính nhất quán

Hai người mở đồ thị của cùng một mã vào cùng một buổi chiều. Người thứ nhất xem khung ngày và thấy một chuỗi phiên đi xuống. Người thứ hai xem khung tuần và thấy một cây nến thân xanh có bóng dưới dài.

Cả hai đều đọc đúng thứ mình đang nhìn. Không ai nhầm lẫn gì. Và hai kết luận vẫn ngược nhau.

Cần nói ngay một điều, vì phần lớn rắc rối bắt đầu từ chỗ này: không hình nào trong hai hình đó cho biết điều gì về giá sắp tới. Cái ngược nhau ở đây là hai mô tả về quá khứ, không phải hai dự đoán. Cây nến thân xanh có bóng dưới dài không phải một lời hứa, nó chỉ là bốn con số được gộp lại theo một quy tắc.

Chuyện này hay bị gọi là mâu thuẫn của đồ thị, rồi được xử lý bằng cách đi tìm xem khung nào mới là khung "đúng". Không có khung nào đúng, vì đây không phải một câu hỏi về thị trường. Đó là hệ quả số học của phép gộp dữ liệu, và nó xảy ra với mọi chuỗi số chứ không riêng gì giá cổ phiếu.

Bài này giải thích phép gộp thật sự làm gì với dữ liệu, vì sao ở thị trường Việt Nam phép gộp ấy kém trung tính hơn hẳn so với giả định trong sách vở, và cái bẫy nặng nhất gắn với khung thời gian, thứ không nằm trên đồ thị mà nằm ở thứ tự ra quyết định.

Gộp nến là một phép tính có quy tắc

Bốn số vào, bốn số ra

Một cây nến là bốn con số giá cộng một con số khối lượng: mở cửa, cao nhất, thấp nhất, đóng cửa, và khối lượng khớp.

Gộp năm cây nến ngày thành một cây nến tuần là chạy đúng năm phép:

• Giá mở cửa của nến tuần lấy từ giá mở cửa phiên đầu tiên.
• Giá đóng cửa lấy từ giá đóng cửa phiên cuối cùng.
• Giá cao nhất là số lớn nhất trong năm giá cao nhất.
• Giá thấp nhất là số nhỏ nhất trong năm giá thấp nhất.
• Khối lượng là tổng của năm khối lượng.

Không có mô hình nào ở đây, không có ước lượng, không có tham số để chọn. Nhưng hãy đếm: năm cây nến ngày mang 20 con số giá, và cây nến tuần giữ lại đúng 4. Mười sáu con số bị bỏ đi, và thứ tự năm phiên cũng bị bỏ đi cùng.

Hai tuần khác hẳn nhau, một cây nến giống hệt nhau

Lấy hai tuần giả định của một cổ phiếu giả định trên HOSE, giá quanh 30,000 đ nên bước giá là 50 đ. Toàn bộ số dưới đây là số bịa ra để minh hoạ phép tính, không phải dữ liệu của mã nào.

Tuần A:

Tuần B:

Hai tuần này không giống nhau chỗ nào. Tuần A có ba phiên đầu đóng cửa thấp hơn giá mở cửa rồi hai phiên cuối đi lên. Tuần B rơi mạnh ngay phiên đầu rồi bò lên bốn phiên liền.

Chạy phép gộp cho cả hai:

Bốn con số trùng khít. Trên đồ thị tuần, hai tuần ấy là đúng một cây nến giống hệt nhau, thân xanh, bóng dưới dài, bóng trên ngắn.

Đây cũng là câu trả lời cho cây nến ở đầu bài. Hai tuần có diễn biến khác hẳn nhau cho ra cùng một hình, nên bản thân cái hình không mang đủ thông tin để phân biệt chúng. Thứ gì không phân biệt được hai quá khứ khác nhau thì càng không nói được gì về tương lai.

Đây không phải trò khéo tay khi dựng ví dụ. Đó là bản chất của phép gộp: nó là ánh xạ nhiều thành một, và không có đường đi ngược. Nhìn cây nến tuần thì không dựng lại được năm cây nến ngày, y như nhìn tổng của năm số thì không dựng lại được năm số.

Chiều ngược lại cũng đúng và ít được nói tới hơn. Nến ngày cũng là bản gộp, gộp từ nến phút. Nến phút là bản gộp của từng lệnh khớp. Không có khung nào là dữ liệu gốc. Hỏi khung nào đúng thì giống như hỏi bản đồ tỷ lệ nào đúng: bản đồ tỷ lệ lớn không dùng được để đi bộ trong ngõ, bản đồ ngõ không dùng được để lái xe liên tỉnh, và không ai gọi đó là mâu thuẫn giữa hai tấm bản đồ.

Ở Việt Nam, phép gộp không trung tính

Phần trên đúng với mọi thị trường. Phần này thì không.

Sách nước ngoài mặc định hai điều: ngày giao dịch là một khối thời gian liền mạch, và mọi cây nến trong cùng một khung được sinh ra từ cùng một cỗ máy trong cùng một lượng thời gian. Ở Việt Nam, cả hai đều sai, và sai theo những cách đo đếm được.

Ngày giao dịch bị chia làm hai khối không chia hết

Bảng này rút từ khung giờ giao dịch hiện hành, chi tiết nằm ở bài các loại lệnh và khung giờ giao dịch.

Hệ quả trực tiếp: một đồ thị 60 phút của cổ phiếu Việt Nam không gồm toàn những cây nến dài 60 phút. Buổi sáng trên HOSE có 135 phút khớp lệnh liên tục, chia cho 60 ra hai ô đầy và một ô dư 15 phút. Buổi chiều 90 phút, ra một ô đầy và một ô dư 30 phút. Phần mềm đồ thị phải quyết định làm gì với các ô dư đó, và mỗi phần mềm quyết định một kiểu: có nơi để nguyên thành nến ngắn, có nơi dồn vào nến liền kề, có nơi cho một cây nến vắt qua giờ nghỉ trưa và trở thành cây nến chứa một cái lỗ 90 phút bên trong.

Nghĩa là hai người xem "đồ thị 60 phút" của cùng một mã trên hai phần mềm có thể đang nhìn hai lưới nến khác nhau, và chênh lệch ấy không phải lỗi dữ liệu.

Hai đầu ngày không phải khớp lệnh liên tục

Trên HOSE, 09:00 tới 09:15 là phiên khớp lệnh định kỳ mở cửa và 14:30 tới 14:45 là phiên khớp lệnh định kỳ đóng cửa. Trong 15 phút ấy hệ thống không khớp gì cả, nó gom lệnh rồi cuối phiên tìm một mức giá duy nhất cho khối lượng khớp lớn nhất và khớp toàn bộ ở đúng mức đó.

Trên đồ thị 15 phút, điều này tạo ra một hiện tượng cơ học lặp lại ở mọi phiên có khớp lệnh định kỳ: ô 09:00 tới 09:15 và ô 14:30 tới 14:45 của một mã HOSE đều có bốn giá bằng nhau, và ô buổi chiều thường mang một khối lượng lớn dồn vào một điểm. Hai ô ấy bẹp vì cùng một lý do, và lý do đó không nằm ở thị trường: trong khoảng đó chỉ tồn tại đúng một mức giá. Đó không phải sự do dự, không phải trạng thái cân bằng nào cả. Đó là luật.

Hai chỗ cần rào lại cho đúng. Thứ nhất, hiện tượng này chỉ xuất hiện khi phiên định kỳ có khớp; mã thanh khoản mỏng có ngày không khớp ATO hoặc không khớp ATC, khi đó không có giao dịch nên cũng không có cây nến nào ở ô ấy. Thứ hai, ô 14:30 tới 14:45 không nhất thiết là ô cuối cùng trên hình: sau đó còn khoảng 14:45 tới 15:00 dành cho giao dịch thoả thuận, và nếu nguồn dữ liệu có gộp thoả thuận vào khối lượng thì đồ thị mọc thêm một ô nữa ở sau. Vì thế nên gọi thẳng tên ô theo giờ, đừng gọi theo vị trí.

HNX thì chỉ có ô cuối bẹp theo cơ chế này, vì sàn này không có phiên khớp lệnh định kỳ mở cửa.

Bù lại, HNX có một lớp khác mà HOSE không có. Sau phiên đóng cửa, khoảng 14:45 tới 15:00 là phiên PLO, khớp đúng ở giá đóng cửa đã xác định. Khối lượng PLO cộng vào khối lượng của ngày nhưng không thể làm đổi giá đóng cửa, giá cao nhất hay giá thấp nhất. Đồ thị trong phiên của HNX vì thế còn một cây nến phẳng nữa ở cuối, và cây nến ấy mang khối lượng phát sinh sau khi giá đã chốt.

Trên UPCoM thì không có phiên định kỳ nào, phiên chiều chạy liền mạch tới 15:00.

Ba cỗ máy, ba hình dạng cuối ngày khác nhau, và không hình dạng nào trong ba cái đó nói lên điều gì về cung cầu.

Đếm nến không phải đếm thời gian

Gần như mọi cách đọc đồ thị đều đếm nến: n phiên gần nhất, cây nến trước đó, chuỗi mấy cây liền. Phép đếm ấy chỉ có nghĩa nếu mỗi cây nến ứng với một lượng thời gian như nhau. Ở Việt Nam, bản đồ giữa nến và thời gian bị gãy ở bốn chỗ.

Nghỉ trưa 90 phút. Trên đồ thị trong phiên, hai cây nến liền kề có thể cách nhau 15 phút, cũng có thể cách nhau 105 phút. Không có gì trên hình cho biết bạn đang ở trường hợp nào.

Ngày nghỉ và ngày lễ. Đồ thị ngày không vẽ thứ Bảy và Chủ nhật, và cũng không vẽ ngày lễ. Một cây nến tuần bình thường gộp từ 5 phiên, nhưng tuần có nghỉ lễ chỉ gộp từ 3 hoặc 4 phiên, và tuần trùng kỳ nghỉ dài có thể không có phiên nào. Hai cây nến tuần cạnh nhau trên đồ thị hoàn toàn có thể được sinh ra từ hai lượng thời gian giao dịch khác nhau.

Diện hạn chế giao dịch. Khi một mã bị hạn chế giao dịch, quyền giao dịch bị cắt bớt theo ba kiểu thường gặp, và mỗi kiểu bóp méo cây nến theo một cách riêng.

Hình thức cụ thể áp cho từng trường hợp được ghi trong quyết định của Sở giao dịch cho từng mã, không suy ra được từ tên diện. Chi tiết ở bài diện cảnh báo, kiểm soát và hạn chế giao dịch.

Đình chỉ giao dịch. Lỗ thủng dài tuỳ ý, và phiên giao dịch trở lại sau quãng tạm ngừng từ 25 ngày trở lên áp biên độ phiên đầu ±20% trên HOSE, rộng gấp gần ba lần biên độ ±7% của một ngày thường.

Một chi tiết kỹ thuật đáng biết: khi chuỗi có lỗ, phần mềm đồ thị thường lấp bằng cách kéo ngang giá của phiên gần nhất. Cách lấp đó chế ra những cây nến phẳng chưa từng tồn tại. Chúng vẫn được đếm như nến thật, vẫn đi vào mọi phép tính chạy trên n cây nến gần nhất.

Câu chốt của mục này: một quy tắc phát biểu theo số nến đang đo số nến, không đo thời gian, và ở thị trường Việt Nam hai thứ đó lệch nhau thường xuyên chứ không phải hiếm.

Lưới giá đặt một cái sàn cho khung ngắn

Có một giới hạn thứ hai, cứng hơn và ít ai nhắc: giá cổ phiếu Việt Nam không chạy liên tục, nó nhảy theo lưới.

Đơn vị yết giá, tức bước giá, là khoảng cách nhỏ nhất giữa hai mức giá hợp lệ. Trên HOSE, bước giá là 10 đ với cổ phiếu dưới 10,000 đ, 50 đ với vùng 10,000 tới 49,950 đ, và 100 đ từ 50,000 đ trở lên. Trên HNX và UPCoM, bước giá phẳng 100 đ cho mọi vùng giá.

Ghép bước giá với biên độ dao động của từng nơi giao dịch thì ra một con số rất cụ thể: cả ngày, cây nến chỉ có bấy nhiêu mức giá để chọn.

Các mức giá trong bảng là giả định; cách tính thì không, nó chỉ là biên độ chia cho bước giá theo đúng quy tắc của Sở, biên độ ±7% trên HOSE và ±10% trên HNX, cộng thêm việc giá trần làm tròn xuống và giá sàn làm tròn lên. Ai muốn kiểm lại thì có đủ số để dựng lại từng dòng. Cách dựng trần sàn nằm ở bài đọc bảng giá chứng khoán.

Bây giờ đặt con số ấy cạnh số nến của khung ngắn. Một ngày trên HOSE có 225 phút khớp lệnh liên tục, tức 45 cây nến 5 phút. Với cổ phiếu ở mức 2,200 đ trong bảng trên, cả ngày chỉ có 31 mức giá hợp lệ. Con số 31 là của riêng mức giá ấy chứ không phải đặc trưng của cả vùng bước giá 10 đ: cùng vùng đó, một mã quanh 1,000 đ chỉ còn 15 mức, còn một mã quanh 9,000 đ đã có hơn 120 mức.

45 cây nến, 31 mức giá. Chỗ này không phải một phép đếm, vì 45 cây nến trải trên 31 mức giá hoàn toàn có thể chạy qua nhiều mức trong từng cây mà vẫn hợp lệ. Ràng buộc thật nằm ở độ phân giải: 31 mức giá ấy trải cho cả ngày, trong khi khoảng dao động thực tế bên trong một cửa sổ 5 phút thường hẹp hơn nhiều, nhiều lúc còn hẹp hơn một bước giá. Mà khi biến động trong một ô nhỏ hơn bước giá thì thứ duy nhất hệ thống ghi lại được là bốn giá bằng nhau, hoặc đúng mức giá của cây liền trước. Hình dạng của những cây nến đó do lưới giá quyết định trước khi thị trường kịp quyết định.

Cũng lưới ấy đặt sàn cho thân nến. Thân nến nhỏ nhất khác không mà một cổ phiếu tạo ra được đúng bằng một bước giá. Trên HNX hoặc UPCoM ở vùng 8,000 đ, một bước giá bằng 1.25% thị giá. Ở đó không tồn tại cây nến có thân 0.3% hay 0.8%: thân hoặc bằng đúng không, hoặc từ 1.25% trở lên. Khung càng ngắn thì tỷ lệ những cây nến nằm ở trạng thái "bằng đúng không" càng lớn, và đồ thị càng gần với bản in của lưới giá hơn là bản ghi của thị trường.

Khung ngắn nhất vẽ được không phải khung ngắn nhất dùng được

Đây là chỗ thị trường Việt Nam khác sách vở nhiều nhất, và nó không nằm trên đồ thị.

Chu kỳ thanh toán ở thị trường cơ sở là T+2. Tiền và chứng khoán về tài khoản chậm nhất 13:00 ngày T+2, nên cổ phiếu mua hôm nay sớm nhất bán được từ phiên chiều ngày T+2. Thị trường cơ sở cũng chưa có giao dịch trong ngày và chưa có bán khống, cả hai đã có khung pháp lý nhưng còn chờ đối tác bù trừ trung tâm cho thị trường cơ sở, với mục tiêu kế hoạch quý 1/2027 và hạn pháp lý chậm nhất 31/12/2027.

Ghép lại: với người vừa mua, khoảng thời gian ngắn nhất giữa mua và bán không phải vài phút, mà là ba phiên. Và số ngày lịch tương ứng thì không cố định.

Bảng tính cho tuần không có ngày lễ; lễ kéo dài khoảng chờ theo đúng cách đó. Chu kỳ vẫn luôn là T+2 vì T+1 và T+2 đếm theo ngày làm việc. Toàn bộ đường đi của một lệnh nằm ở bài một lệnh mua đi qua những khâu nào.

Từ đây rút ra một điều hiếm khi được viết ra: khung thời gian dùng được của một người không giống nhau ở hai chiều mua và bán. Người đang giữ hàng đã về tài khoản bán được ngay trong phiên, còn người vừa mua thì không, dù cả hai nhìn đúng một đồ thị. Đồ thị 5 phút không phân biệt được hai người đó, và nó cũng không hề biết trong tài khoản người xem có gì.

Khung càng ngắn, chi phí ăn càng sâu

Khung thời gian không chỉ là lựa chọn về cách nhìn. Nó quyết định số lệnh, và mỗi lệnh có một khoản chắc chắn mất.

Giả sử phí môi giới 0.15% mỗi chiều và thuế 0.10% trên giá bán, tức 0.40% cho một vòng mua bán. Đây là mức giả định để có số mà tính, không phải biểu phí của bất kỳ công ty chứng khoán nào. Cho giá đứng yên tuyệt đối, chỉ để chi phí làm việc:

Dòng cuối không phải chọn bừa. Một vòng mua bán trên thị trường cơ sở cần tối thiểu ba phiên. Thị trường Việt Nam có khoảng 248 phiên một năm, sau khi đã trừ Tết Nguyên đán, Giỗ Tổ Hùng Vương, 30/4, 1/5, 2/9 và Tết Dương lịch, nên chu kỳ T+2 đặt một trần cơ học chừng 82 vòng. Con số phiên thay đổi vài đơn vị theo từng năm tuỳ ngày lễ rơi vào thứ mấy, nên hãy đọc 82 như một mốc trên dưới chứ không phải một hằng số. Trần thật còn thấp hơn nữa, vì các lệnh mua vào thứ Năm và thứ Sáu phải chờ lâu hơn.

Cấu trúc chi phí đầy đủ nằm ở bài đọc trước của bài này, chi phí thật của một giao dịch.

Và bảng trên còn chưa tính bước giá. Với cổ phiếu quanh 8,000 đ trên HNX hoặc UPCoM, một bước giá bằng 1.25% thị giá, cao hơn cả tổng phí và thuế của một vòng mua bán tính ở mức phí môi giới kịch trần. Nghĩa là ở vùng giá đó, riêng cái nhảy một nấc trên lưới giá đã đắt hơn toàn bộ phí và thuế.

Đây là chỗ hai ràng buộc gặp nhau. Khung ngắn được dựng ra để nhìn những biến động nhỏ. Ở vùng giá thấp trên HNX và UPCoM, biến động nhỏ không tồn tại về mặt vật lý, vì bước nhảy nhỏ nhất đã là 1.25%. Và ngay cả khi nó tồn tại, T+2 không cho người vừa mua phản ứng trong ngày.

Cái bẫy nặng nhất: đổi khung sau khi đã vào lệnh

Mọi thứ ở trên là ràng buộc cơ học. Cái bẫy này thì không, nó nằm ở thứ tự ra quyết định.

Một phần mềm đồ thị thông thường có gần chục khung: 1, 5, 15, 30, 60 phút, ngày, tuần, tháng. Vì phép gộp là xác định và có mất mát, các khung ấy gần như không bao giờ trông giống nhau cùng một lúc. Đó là tính chất của phép gộp, không phải tính chất của thị trường: hai tuần ở đầu bài chứng minh rằng thông tin bị bỏ đi trong lúc gộp là thật và nhiều.

Cho nên khi ai đó đã có vị thế rồi mới đi tìm khung nào ủng hộ mình, việc tìm được là chuyện gần như chắc chắn. Một kết quả chắc chắn xảy ra thì không phải bằng chứng về bất cứ điều gì.

Trình tự đúng và trình tự sai chỉ khác nhau ở chỗ đặt cái nào trước:

Cùng một lỗi còn có một phiên bản sớm hơn, xảy ra trước khi vào lệnh: lướt qua tám khung rồi giữ lại khung nào đang cho hình đẹp nhất. Không có vị thế nào ở đó cả, nhưng cơ chế y hệt, và thứ được chọn vẫn là câu trả lời chứ không phải phép đo.

Khung thời gian mất tác dụng khi nào

Việc chọn khung, và mọi cách đọc gắn với một khung cụ thể, mất tác dụng ở sáu chỗ sau. Đây không phải danh sách rủi ro chung chung, mỗi mục ứng với một cơ chế cụ thể đã nêu ở trên.

Khi bản đồ giữa nến và thời gian bị gãy. Nghỉ trưa, ngày lễ, diện hạn chế giao dịch, đình chỉ. Lúc đó một quy tắc phát biểu theo số nến đang chạy trên một cửa sổ thời gian dài hơn nó tưởng, và những cây nến phẳng do phần mềm lấp lỗ vẫn được đếm như nến thật.

Khi lưới bước giá thô hơn biến động đang tìm. Khung ngắn trên cổ phiếu giá thấp là trường hợp điển hình: hình dạng nến do lưới giá quyết định trước, phần còn lại mới tới lượt thị trường.

Khi chuỗi giá chưa điều chỉnh và trong khung có ngày giao dịch không hưởng quyền. Đây là chỗ nguy hiểm nhất và ít thấy nhất, vì phép gộp che nó đi. Trên đồ thị ngày, bước nhảy hành chính do điều chỉnh giá tham chiếu ít nhất còn hiện ra thành một khoảng trống giữa hai cây nến, nhìn thấy được. Gộp lên tuần hoặc tháng, khoảng trống ấy chui vào bên trong thân một cây nến duy nhất và biến mất khỏi hình. Khung càng dài thì càng khó phát hiện, trong khi hậu quả thì y nguyên. Sở giao dịch có công bố riêng nêu mức điều chỉnh cho từng sự kiện, và bảng giá đánh dấu ngày đó bằng một ký hiệu bên cạnh mã.

Khi mã đổi nơi giao dịch. HNX đã ngừng nhận hồ sơ niêm yết cổ phiếu mới từ 01/07/2025 và toàn bộ cổ phiếu niêm yết trên HNX phải chuyển sang HOSE chậm nhất 31/12/2026. Khi một mã chuyển, biên độ đổi, bước giá đổi, xuất hiện phiên định kỳ mở cửa, mất phiên PLO. Nghĩa là cỗ máy sinh ra cây nến đổi trong đúng một đêm. Một đồ thị tháng vắt qua mốc ấy chứa hai chế độ khác nhau trong cùng một chuỗi, và trên hình không có gì đánh dấu chỗ chuyển.

Khi nguồn dữ liệu gộp giao dịch thoả thuận vào khối lượng. Một khối hàng đổi chủ theo thoả thuận riêng, không đi qua sổ lệnh, có thể làm cột khối lượng của một phiên vọt lên. Gộp lên tuần thì nó nằm lẫn trong một cột khối lượng tuần và không còn cách nào tách ra. Phép kiểm nhanh nằm ở bài đọc thống kê giao dịch theo nhóm nhà đầu tư: lấy tổng giá trị chia tổng khối lượng, con số ra phải nằm giữa giá thấp nhất và giá cao nhất của phiên, rơi ra ngoài nghĩa là hai cột không đo trên cùng một tập giao dịch.

Khi khung được chọn sau khi đã có vị thế. Lúc đó nó không còn là phép đo nữa, và không có cách kỹ thuật nào cứu được điều đó.

Ba câu hỏi thay cho việc đi tìm khung đúng

Vì không có khung đúng, câu hỏi phải đổi. Ba câu dưới đây trả lời được bằng thông tin người đọc đã có sẵn, không cần dự báo gì.

Một: quyết định của tôi sống trong bao lâu? Người định giữ vài tháng không có việc gì để làm với một cây nến 15 phút, vì cây nến ấy sẽ bị chính phép gộp xoá đi trước khi quyết định kết thúc. Người vừa mua trên thị trường cơ sở thì có sàn cứng là ba phiên, do T+2 đặt ra chứ không do ai chọn.

Hai: khung này kéo theo bao nhiêu lệnh một năm, và bấy nhiêu lệnh lấy đi bao nhiêu phần vốn khi giá đứng yên? Bảng bào mòn ở trên trả lời thẳng câu này. Con số đó chắc chắn mất, trong khi phần được thì không chắc chắn gì cả.

Ba: ở khung này, một bước giá bằng bao nhiêu phần trăm thị giá? Nếu biến động mà khung đang nhắm tới nhỏ hơn một bước giá, thì cái đang được nhìn là lưới giá chứ không phải thị trường.

Trả lời xong ba câu, hãy ghi khung đã chọn xuống cùng lý do, trước khi có bất kỳ vị thế nào. Việc ghi lại không làm phép đo chính xác hơn, nó chỉ giữ cho phép đo còn là phép đo.

Đọc tiếp gì

Bài này khép lại chuỗi "Nền tảng đồ thị". Bốn bài trước dựng từng viên gạch: đọc nến Nhật cho bốn giá trong một cây nến, khối lượng giao dịch nói gì cho cột khối lượng và các bẫy phạm vi của nó, xu hướng và cấu trúc giá, rồi hỗ trợ và kháng cự bản chất là gì.

Một câu tóm tắt chung cho cả năm bài: cùng một cây nến ở Việt Nam có thể được sinh ra từ nhiều cỗ máy khác nhau, tuỳ mã đó nằm ở nơi giao dịch nào, ở vùng giá nào, đang ở diện nào, và hôm đó có phải ngày giao dịch không hưởng quyền hay không. Hình dạng cây nến không mang theo thông tin về cỗ máy nào đã sinh ra nó, nên người đọc phải tự biết.

Nội dung trong bài mang tính chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán và không phải tư vấn đầu tư. Các con số giá trong hai bảng tuần A và tuần B là số giả định dựng ra để minh hoạ phép gộp, không phải dữ liệu của bất kỳ mã nào. Mức phí trong bảng bào mòn là mức giả định, không phải biểu phí của công ty chứng khoán nào. Quy tắc về khung giờ, biên độ, bước giá và chu kỳ thanh toán trích từ quy định hiện hành của HOSE, HNX và VSDC. Ngoài các số giả định vừa nêu, trong bài không có số liệu giao dịch thực tế nào.

Câu hỏi thường gặp

Khung thời gian nào là đúng cho một cổ phiếu?

Không có khung nào đúng theo nghĩa tuyệt đối. Mỗi khung là một cách gộp khác nhau của cùng một chuỗi giá, và phép gộp luôn giữ lại một phần thông tin rồi bỏ đi phần còn lại. Khung ngày và khung tuần của cùng một mã không phải hai ý kiến về một sự thật, chúng là hai phép đo khác nhau. Cái chọn được là khung nào hợp với mục tiêu và chịu được mức chi phí giao dịch tương ứng, không phải khung nào nói đúng.

Vì sao cùng một mã lại cho kết luận ngược nhau ở hai khung thời gian?

Vì gộp nến là phép ánh xạ nhiều thành một. Năm cây nến ngày mang 20 con số giá, cây nến tuần gộp từ chúng chỉ giữ lại 4 con số và bỏ hoàn toàn thứ tự các phiên. Hai tuần có diễn biến hàng ngày khác hẳn nhau vẫn có thể cho ra một cây nến tuần giống hệt nhau. Vì thế khung dài không phải bản tóm tắt của khung ngắn, nó là một phép chiếu có mất mát, và hai phép đo khác nhau cho hai kết luận khác nhau là chuyện bình thường.

Biểu đồ 60 phút của cổ phiếu Việt Nam có đúng 60 phút mỗi nến không?

Không, và không thể. Ngày giao dịch bị nghỉ trưa chia làm hai khối, mà cả hai khối đều không chia hết cho 60 phút. Trên HOSE, khớp lệnh liên tục buổi sáng kéo dài 135 phút và buổi chiều 90 phút, nên trên lưới 60 phút mỗi buổi đều còn dư một ô ngắn hơn các ô khác. Ba nơi giao dịch lại có độ dài phiên khác nhau, nên cùng một khung 60 phút cho ra ba lưới khác nhau tuỳ mã đó nằm ở đâu.

Nhà đầu tư trên thị trường cơ sở dùng được khung ngắn tới đâu?

Vẽ thì vẽ được tới khung phút, nhưng hành động thì không theo kịp. Chu kỳ thanh toán ở thị trường cơ sở Việt Nam là T+2, cổ phiếu mua hôm nay sớm nhất bán được vào phiên chiều ngày T+2, và thị trường cơ sở chưa có giao dịch trong ngày. Nghĩa là với người vừa mua, khoảng thời gian ngắn nhất giữa mua và bán không phải vài phút mà là ba phiên, và con số ngày lịch tương ứng còn thay đổi theo thứ trong tuần.

Đổi khung thời gian sau khi đã mua thì có vấn đề gì?

Vấn đề nằm ở thứ tự ra quyết định chứ không nằm ở đồ thị. Một phần mềm đồ thị thường có gần chục khung, và vì phép gộp là xác định nên các khung gần như không bao giờ trông giống nhau cùng lúc. Khi đã có vị thế rồi mới đi chọn khung, việc tìm được một khung ủng hộ quyết định của mình là chuyện gần như chắc chắn xảy ra, nên nó không phải bằng chứng về điều gì. Cách duy nhất giữ cho phép đo còn nghĩa là chọn và ghi khung xuống trước khi vào lệnh.